Dit artikel is eerder verschenen in GroenLinks Magazine maart 2005.

GroenLinks is selectief verontwaardigd over de Israëlische bezetting en het -geweld tegen de Palestijnen en roept op tot sancties tegen Israel. Het is echter veel constructiever óók de Palestijnen kritisch te benaderen. GroenLinks moet naar beide kanten “advocaat van de -duivel” spelen.

In tegenstelling tot Israëlisch geweld roept Palestijns geweld bij GroenLinks doorgaans niet zoveel verontwaardiging op. Het is niet goed natuurlijk, maar het wordt toch gepleegd vanuit wanhoop en de uitzichtloze situatie van de bezetting en de dagelijkse vernederingen. Is het niet begrijpelijk dat mensen zich hiertegen verzetten? Als Israël de bezette gebieden ontruimt, neemt de steun voor extremistische organisaties als Hamas vanzelf af.
Dit is een versimpeling van de werkelijkheid. Palestijns geweld nam niet af tijdens de vredesbesprekingen in de jaren ’90, toen het Israëlische leger zich terugtrok uit de meeste Palestijnse steden. Integendeel: Hamas en Islamitische Jihad pleegden bewust aanslagen om het vredesproces te torpederen. Zij waren voor de ‘bevrijding’ van geheel historisch Palestina, en tegen ieder compromis met Israël. Bovendien zijn er ook vele aanslagen gepleegd door de aan de PLO gelieerde Al Aqsa-martelarenbrigade, die tijdens de tweede Intifada door Arafat werd ondersteund en van geld en middelen voorzien.
Ook vóór de bezetting van de Westoever en de Gazastrook en zelfs voor de stichting van Israël was er al Palestijns geweld. Zo pleegde Fatah in 1965 haar eerste aanslag, en waren er in de jaren ’20 en ’30 verschillende Arabisch-Palestijnse opstanden tegen de Britse overheersing en de immigratie van joden naar Palestina, waarbij honderden joden door woedende Arabische menigten werden gelyncht, een veelvoud gewond en hun huizen, winkels en synagogen vernield.
De Israëlische bezetting en het Palestijnse terrorisme vormen beide een ontkenning van het recht van de ander om in vrede, vrijheid en veiligheid te leven.

Eerdere vredesbesprekingen
In plaats van eenzijdig Israëlisch geweld te veroordelen, is het zinvoller na te gaan waarom eerdere vredesbesprekingen faalden en hoe dit in de toekomst voorkomen kan worden.
Beide partijen hebben niet gekregen wat ze wilden en beide gaven hiervan de ander de schuld. De Israëlische terugtrekking uit de Palestijnse steden heeft de Palestijnen geen onafhankelijkheid gebracht. Sterker nog, de bouw van de nederzettingen ging onverminderd voort. Anderzijds heeft die terugtrekking Palestijnse militanten de kans gegeven de organisatie en infrastructuur te ontwikkelen die vele aanslagen en de tweede Intifada mogelijk hebben gemaakt.
De belangrijkste reden van de mislukking van het vredesproces is dat de nationale doelen en toekomstverwachtingen van beide partijen die van de andere partij uitsloten. Palestijnen wilden onbeperkt recht op terugkeer van de vluchtelingen en velen zagen niet alleen de Gazastrook en de Westoever, maar ook Israël zelf als bezet Palestijns gebied. Israël op zijn beurt vond dat joden het recht hadden zich in het gehele gebied van de Jordaan tot de zee te vestigen en zag een Palestijnse staat als een bedreiging voor de nationale veiligheid.
Politici van beide kanten lieten zich geregeld in dergelijke zin uit in hun eigen taal. Zo zei Peres, tijdens de vredesbesprekingen, in de Knesset dat geen nederzetting hoefde te worden ontruimd en het vredesproces niet noodzakelijkerwijze tot een Palestijnse staat zou leiden. Arafat zei meermaals in het Arabisch dat het doel van het vredesproces was de vestiging van een Arabische staat in geheel historisch Palestina. In het Fatah-handvest wordt nog steeds opgeroepen tot de bevrijding van heel Palestina (zie http://www.fateh.net/e_public/constitution.htm ).
Het vredesproces werd door velen beschouwd als het voortzetten van de strijd met andere middelen. Er werden geen pogingen gedaan de nationale doelen bij te stellen en de bevolking voor te bereiden op de prijs van vrede en de concessies die hiervoor nodig zijn. Het was dan ook een illusie dat men in de zomer van 2000, toen de dreiging van geweld al in de lucht hing, opeens een allesomvattend vredesverdrag kon sluiten.
Het Geneefse Akkoord, eind 2003 gesloten door Israëlische en Palestijnse politici uit de oppositie en andere prominente burgers, is wellicht het enige voorstel dat aan het bestaansrecht van beide partijen recht doet. Dit is echter ook de reden dat het door een meerderheid aan beide kanten wordt afgewezen: men is niet rijp voor de verregaande concessies die daarin worden gedaan.

Hernieuwde hoop?
Sinds Abbas is gekozen tot president en leider van de PLO lijkt er hernieuwde hoop op vrede te zijn. Abbas doet meer om Palestijns geweld te stoppen dan Arafat, en ook Israël heeft de militaire operaties op een lager pitje gezet. Israël heeft een aantal Palestijnse gevangenen vrij gelaten en de bewegingsvrijheid van de Palestijnen ietwat vergroot. Abbas heeft verschillende leden van de veiligheidsdienst ontslagen en met de militanten onderhandeld om ze te overtuigen de wapens neer te leggen.
Sharons eenzijdige terugtrekkingsplan uit de Gazastrook en enkele nederzettingen op de Westoever wordt hoogstwaarschijnlijk met de Palestijnen gecoördineerd. Als de terugtrekking en de overdracht aan de Palestijnen ordelijk verloopt, zal de druk op Israël om ook grote delen van de Westoever te ontruimen immens zijn.
Ondanks deze positieve signalen is er alle reden tot voorzichtigheid. Beide partijen zijn – na meer dan vier jaar bloedvergieten – blij met de relatieve rust die er nu heerst. De oorzaken voor het falen van de eerdere vredesbesprekingen zijn echter allerminst weggenomen. Als nu over de status van Jeruzalem, de vluchtelingen of de definitieve grenzen zou worden gesproken, is de kans op een fiasco levensgroot. Abbas heeft herhaaldelijk duidelijk gemaakt dat alle vluchtelingen moeten kunnen terugkeren naar Israël en Sharon heeft meer dan eens gezegd dat Jeruzalem de ondeelbare hoofdstad van Israël is en hij grote nederzettingenblokken wil behouden. Uit recente opiniepeilingen blijkt dat ook de bevolking aan beide kanten niet rijp is voor de pijnlijke concessies die nodig zijn voor vrede.
Palestijnse extremisten hebben tot nu toe (medio februari) het staakt-het-vuren niet eenduidig geaccepteerd, en sinds de top in Egypte zijn door Israël meerdere aanslagen verijdeld en explosieven onschadelijk gemaakt. Zolang het Israëlische leger, en niet Abbas’ veiligheidsdiensten, aanslagen tegenhouden, is de bereidheid van Israël om zich uit Palestijnse steden terug te trekken klein. Ondertussen ervaren de Palestijnen nog weinig concrete verbeteringen in hun dagelijks leven, waardoor de steun voor Abbas onder druk kan komen.
Joodse kolonisten dreigen zich met geweld tegen Sharons terugtrekkingsplan uit de Gazastrook te verzetten en Sharon is met de dood bedreigd. Extremisten aan beide kanten zijn erop uit het prille vredesproces te verstoren.
Om vrede een reële kans te geven moeten de Palestijnen harder optreden tegen de extremisten, en moet Israël concessies doen die het dagelijkse leven van de Palestijnen verlichten, en stoppen met de uitbreiding van nederzettingen en de bouw van de muur. Tegelijkertijd moet de bevolking aan beide kanten duidelijk worden gemaakt dat alleen een oplossing die beide volken dat biedt waar ze al zolang voor vechten – zelfbeschikking, vrijheid en veiligheid – tot vrede zal leiden en dus ook in hun eigen belang is.

Vluchtelingenprobleem
Het vluchtelingenprobleem is steeds een belangrijk breekpunt geweest in de vredesonderhandelingen. Aangezien een onbeperkt recht op terugkeer hoogstwaarschijnlijk tot een Arabische meerderheid in Israël zal leiden, is dit onverenigbaar met een twee-statenoplossing. De kern hiervan is immers dat zowel joden als Palestijnen een eigen staat hebben waarin zij de meerderheid vormen. Zonder aan de nationale aspiraties van beide volken recht te doen is een vreedzame oplossing van het conflict onmogelijk.
Het aantal vluchtelingen is inmiddels gestegen tot zo’n 4 miljoen. Meer dan één miljoen leeft al decennialang onder erbarmelijke omstandigheden in vluchtelingenkampen in de Gazastrook, de Westoever, Libanon, Syrië en Jordanië. De meeste vluchtelingen geven aan terug te willen naar Israël. Ze koesteren een diep en nostalgisch verlangen naar hun “geboortegrond”, ook al kennen zij die meestal slechts uit de overlevering.
Dit doet denken aan de Sudetenduitsers en de Duitsers die uit wat nu Polen is zijn verdreven. Ook zij stonden voor een deel aan de kant van “de vijand”. Ook zij hebben een nostalgisch verlangen naar een gemeenschap die er niet meer is. In hun huizen wonen nu Tsjechen c.q. Polen, en de plaatsnamen zijn veranderd. Ook zij zijn slachtoffer van een oorlog en grensveranderingen die deze met zich mee bracht. Een groot verschil met de Palestijnen is dat maar een klein deel daadwerkelijk terug wil. Zij zitten namelijk niet in vluchtelingenkampen maar zijn goed opgenomen in degelijke huizen en zijn staatsburger van Duitsland. Zoals de Sudetenduitsers in Duitsland werden opgenomen, de Hindoes uit Pakistan in India, de moslims uit India in Pakistan en de joden uit Arabische landen in Israël, zo had het voor de hand gelegen dat de Palestijnse vluchtelingen fatsoenlijk waren opgenomen in de Arabische buurlanden, temeer daar deze landen zelf in 1948 Israël zijn binnengevallen en dus medeverantwoordelijk zijn voor de oorlog en de gevolgen.
De UNRWA (door de VN opgerichte hulpverleningsorganisatie voor Palestijnse vluchtelingen) en de politiek van de Arabische landen om hun vluchtelingenstatus te laten voortduren, houden de irreële wens tot terugkeer in stand. De inspanningen van de UNRWA en de internationale gemeenschap zouden zich moeten richten op herhuisvesting in een toekomstige Palestijnse staat of in de landen waar zij nu leven en westerse landen kunnen aanbieden vluchtelingen op te nemen.

Bemiddeling
De rol die Nederland in EU-verband wil vervullen is die van bemiddelaar, die met beide partijen praat en concessies los kan krijgen die zij elkaar niet kunnen of willen geven, vanwege het wantrouwen en geweld. Partijdigheid en het bepleiten van sancties tegen één partij staat haaks op deze rol en is contraproductief. Het is beter en constructiever om het ‘verhaal’ van beide te begrijpen en beide te wijzen op de irreële aspecten daarvan, én op het waarheidsgehalte in het verhaal van de ander. Uitgangspunt van GroenLinks moet zijn het recht van beide volken op zelfbeschikking en op erkende en veilige grenzen. Dit houdt in dat men woorden en daden die hiermee in tegenspraak zijn moet veroordelen: zowel de bezetting, de nederzettingenpolitiek en de bouw van het afscheidingshek – voor zover op bezet gebied – als Palestijns geweld en het vasthouden aan een onbeperkt recht op terugkeer van de vluchtelingen. Oproepen in Palestijnse media en moskeeën om joden te doden en als martelaar voor het vaderland te sterven verdienen harde kritiek, evenals kaarten in schoolboeken waarop Israël als bezet Palestijns gebied wordt voorgesteld of omgekeerd de Gazastrook en Westoever als onderdeel van Israël.
GroenLinks kan daarnaast initiatieven ondersteunen die bijdragen aan een betere verstandhouding tussen beide volken (zoals: Seeds of Peace, One Voice, Hope Flower School, Bereaved Families.. Zie www.seedsofpeace.org/site/PageServer, www.silentnolonger.org, www.mideastweb.org/hopeflowers en www.theparentscircle.org/default.asp).
Het is belangrijk in contacten met zowel Israëli’s als Palestijnen beide te confronteren met de angsten en grieven van de andere kant. Naar beide kanten een beetje “advocaat van de duivel” spelen dus.